{"id":1133,"date":"2023-08-30T16:50:00","date_gmt":"2023-08-30T16:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/blechhammer1944.org\/?p=1133"},"modified":"2024-02-16T19:08:07","modified_gmt":"2024-02-16T19:08:07","slug":"obozy-wokol-kedzierzyna-blachowni-i-zdzieszowic-podczas-ii-wojny-swiatowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/2023\/08\/30\/obozy-wokol-kedzierzyna-blachowni-i-zdzieszowic-podczas-ii-wojny-swiatowej\/","title":{"rendered":"Obozy wok\u00f3\u0142 K\u0119dzierzyna, Blachowni i Zdzieszowic podczas II wojny \u015bwiatowej"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Obozy wok\u00f3\u0142 K\u0119dzierzyna, Blachowni i Zdzieszowic podczas II wojny \u015bwiatowej
Wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o, gdy machina wojenna III Rzeszy rozros\u0142a si\u0119 do ogromnych rozmiar\u00f3w a brak dost\u0119pu do \u017ar\u00f3de\u0142 ropy naftowej zmusi\u0142 Niemc\u00f3w do szukania innych rozwi\u0105za\u0144. Opracowana przez Niemc\u00f3w metoda suchej destylacji w\u0119gla, przy wykorzystaniu odkry\u0107 F. Fischera, F. Bergiusa oraz H. Tropscha, pozwala\u0142a na produkcj\u0119 syntetycznego paliwa tak potrzebnego hitlerowskim Niemcom do realizacji swoich agresywnych plan\u00f3w.
Na rozleg\u0142ych i podmok\u0142ych terenach pomi\u0119dzy Blachowni\u0105 i S\u0142awi\u0119cicami oraz obok wioski Bierawa, na prze\u0142omie 1939\/1940 roku, dwie pot\u0119\u017cne niemieckie sp\u00f3\u0142ki rozpocz\u0119\u0142y budow\u0119 zak\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y wspom\u00f3c przemys\u0142 wojenny w III Rzeszy.<\/p>

Rozw\u00f3j budowy mo\u017cemy prze\u015bledzi\u0107 chocia\u017cby na podstawie fragment\u00f3w miesi\u0119cznych sprawozda\u0144 i meldunk\u00f3w szpieg\u00f3w Armii Krajowej dzia\u0142aj\u0105cych na tym terenie, przesy\u0142anych do Komendy G\u0142\u00f3wnej Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej AK.<\/p>

Znamienne jest to, \u017ce obie rywalizuj\u0105ce sp\u00f3\u0142ki AG Hydriewerke i IG Farben niejednokrotnie \u201epodbiera\u0142y\u201d sobie wykwalifikowan\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105 oraz materia\u0142y budowlane dla kontynuacji swojego dzie\u0142a. Od pocz\u0105tku budowy postanowiono wykorzysta\u0107 do wykonywania najgorszych i najci\u0119\u017cszych prac wi\u0119\u017ani\u00f3w, robotnik\u00f3w przymusowych oraz je\u0144c\u00f3w wojennych wbrew postanowieniom Konwencji Genewskiej. W pocz\u0105tkowym okresie wojny wraz ze zwyci\u0119skimi kampaniami niemieckimi i podbijaniem obcych kraj\u00f3w przybywa\u0142o robotnik\u00f3w. Nacje ca\u0142ej Europy, tysi\u0105ce \u201eniewolnik\u00f3w\u201d st\u0142oczono na niewielkim terenie pomi\u0119dzy Blachowni\u0105 i S\u0142awi\u0119cicami- wg szacunkowych danych z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 przebywa\u0142o tam od 50 do 70 tys. ludzi. Jednymi z pierwszych wi\u0119\u017ani\u00f3w byli Polacy oraz \u017bydzi.<\/p>

Polacy z Blechhammerlager budowali obozy dla innych wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w, natomiast \u017bydzi przewiezieni z obozu na G\u00f3rze \u015aw. Anny, pocz\u0105tkowo nad Kana\u0142 K\u0142odnicki w S\u0142awi\u0119cicach, budowali Judenlager dla siebie samych. Przy samej OHW Blechhammer powsta\u0142y 22 r\u00f3\u017cne obozy o niewinnie brzmi\u0105cych nazwach. Nadawane one by\u0142y od miejsca ich po\u0142o\u017cenia. I tak na przyk\u0142ad ob\u00f3z je\u0144c\u00f3w angielskich BAB-21 po\u0142o\u017cony nad brzegami Adolf Hitler Kanal (dzisiejszy Kana\u0142 Gliwicki) by\u0142 nazwany Kanallager. Blechhammerlager dla polskich robotnik\u00f3w przymusowych usytuowano niedaleko wioski Blechhammer. Judenlager przemianowany 01.04.1944 roku na Arbeitslager Blechhammer przeznaczono dla \u017byd\u00f3w z ca\u0142ej Europy. By\u0142 to jednocze\u015bnie ob\u00f3z koncentracyjny i sta\u0142 si\u0119 podobozem Auschwitz III.<\/p>

Je\u0144cy polscy, angielscy, francuscy, rosyjscy i inni karczowali lasy pod budow\u0119, pracowali przy gigantycznych pracach ziemnych, wylewali fundamenty, wznosili budynki, montowali instalacje, a po rozruchu poszczeg\u00f3lnych z nich pracowali w najgorszych i najbardziej szkodliwych warunkach. To ich trudem, wysi\u0142kiem setek tysi\u0119cy r\u0105k, Niemcy zbudowali jak na owe czasy dwa giganty chemiczne za skromn\u0105 porcj\u0119 byle jakiej zupy i kawa\u0142ka czarnego chleba.<\/p>

Rozpocz\u0119ta 7 lipca 1944 roku ofensywa bombowa 15 Armii Powietrznej USA przeciwko trzem produkuj\u0105cym benzyn\u0119 syntetyczn\u0105 rafineriom: Blechhammer, Odertal oraz Heydebreck dodatkowo pogorszy\u0142a ju\u017c i tak ci\u0119\u017ck\u0105 sytuacj\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w. Zniszczenia dokonywane po ka\u017cdym z 16 nalot\u00f3w (pierwszy 07.07.1944) przez Liberatory (B-24) i Lataj\u0105ce Fortece (B-17) 15 USAAF ka\u017cdorazowo zatrzymywa\u0142y produkcj\u0119.<\/p>

W zale\u017cno\u015bci od skali zniszczenia nawet do kilku tygodni. W tym czasie \u201eniewolnicy\u201d, jak ich okre\u015blali Niemcy, musieli ze zdwojonym wysi\u0142kiem podejmowa\u0107 w jak najkr\u00f3tszym czasie pr\u00f3by odbudowy zniszcze\u0144 i powt\u00f3rnego uruchomienia produkcji. Niejednokrotnie gin\u0119li oni pod bombami sojusznik\u00f3w, czyli lotnictwa ameryka\u0144skiego. Ogromna ilo\u015b\u0107 schron\u00f3w przeciwlotniczych, kt\u00f3ra zosta\u0142a wybudowana ich r\u0119koma, by\u0142a zarezerwowana wy\u0142\u0105cznie dla ludno\u015bci cywilnej, kadry technicznej i \u017co\u0142nierzy niemieckich. Ca\u0142a reszta musia\u0142a chroni\u0107 si\u0119 w lesie b\u0105d\u017a w wykopanych szczelinach przeciwlotniczych.<\/p>

Wraz z ostatnim ameryka\u0144skim nalotem z dnia 26.12.1944 roku i unieruchomieniem zak\u0142ad\u00f3w oraz zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 sowieckim frontem, Niemcy powzi\u0119li decyzj\u0119 o ewakuacji oboz\u00f3w w g\u0142\u0105b III Rzeszy. Tysi\u0105ce wi\u0119\u017ani\u00f3w p\u0119dzonych podczas \u201emarszu \u015bmierci\u201d w czasie mro\u017anej zimy, bez odpowiedniego okrycia, bez jedzenia i picia gin\u0119\u0142o masowo, a tych, kt\u00f3rzy nie byli zdatni do dalszego marszu zabijano na miejscu, pozostawiaj\u0105c cia\u0142a na terenie przemarszu. Wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w wojennych potopiono w rzekach na trasie przemarszu oraz w Kanale Gliwickim wp\u0119dzaj\u0105c ich na l\u00f3d i wrzucaj\u0105c granaty. Cz\u0119\u015b\u0107 barak\u00f3w obozowych by\u0142a zniszczona przez po\u017cary wywo\u0142ane przez Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy oblewali je benzyn\u0105 i podpalali razem z zamkni\u0119tymi w nich pozosta\u0142ymi niezdolnymi do marszu wi\u0119\u017aniami. Tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali ucieka\u0107 rozstrzeliwano. Takie sceny rozgrywa\u0142y si\u0119 w czasie ewakuacji oboz\u00f3w, kiedy panowa\u0142 totalny ba\u0142agan i chaos a daj\u0105cy si\u0119 us\u0142ysze\u0107 huk rosyjskich armat nadci\u0105gaj\u0105cego frontu dodatkowo rozw\u015bciecza\u0142 zdesperowanych, my\u015bl\u0105cych tylko teraz o w\u0142asnym bezpiecze\u0144stwie \u017co\u0142nierzy niemieckich.<\/p>

Tymczasem sytuacja na tym odcinku frontu zmienia\u0142a si\u0119 jak w kalejdoskopie. Wiele oddzia\u0142\u00f3w radzieckich ze sk\u0142adu 59 Armii Og\u00f3lnowojskowej by\u0142y jednostkami samodzielnymi, ponadto w tym okresie wojny dow\u00f3dztwo radzieckie k\u0142ad\u0142o nacisk na ruchliwo\u015b\u0107 swoich wojsk i na samodzielne podejmowanie decyzji nawet na najni\u017cszych szczeblach dowodzenia. Dlatego na wielu odcinkach frontu na naszym terenie poszczeg\u00f3lne odcinki przechodzi\u0142y wielokrotnie z r\u0105k do r\u0105k, wiele by\u0142o udanych wypad\u00f3w przez zamarzni\u0119te rzeki i zaj\u0119\u0107 poszczeg\u00f3lnych wiosek i miejscowo\u015bci.<\/p>

Jedna i druga strona urz\u0105dza\u0142a wiele udanych zasadzek i budowa\u0142a miejsca silnie ufortyfikowane. Pomimo i\u017c teren K\u0119dzierzyna-Ko\u017ala i jego okolice s\u0105 terenem podmok\u0142ym, obfituj\u0105cym w wiele mokrade\u0142 i rzek, pogoda sprzyja\u0142a nacieraj\u0105cym skuwaj\u0105c wiele z nich.<\/p>

Fakt wyzwolenia Ko\u017ala dopiero 20 marca 1945 roku, prawie 2 miesi\u0105ce po wyzwoleniu K\u0119dzierzyna, \u015bwiadczy o zaci\u0119to\u015bci niemieckiej obrony. Wed\u0142ug oficjalnych \u017ar\u00f3de\u0142 obozy jenieckie oraz obozy pracy przymusowej w S\u0142awi\u0119cicach by\u0142y wyzwolone dnia 21 stycznia 1945r. Mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce w Blachowni przy OHW Blechhammer oraz IG Farben (dzisiejsze Z.A K\u0119dzierzyn) w tym samym dniu lub dnia nast\u0119pnego. W linii prostej dziel\u0105 je tylko oko\u0142o 3 km.<\/p>

Co zastali \u017co\u0142nierze radzieccy po wyparciu \u017co\u0142nierzy niemieckich z okolic K\u0119dzierzyna- Ko\u017ala? Dwa g\u0142\u00f3wne zak\u0142ady OHW Hydriewerke Blechhammer i IG Farben ju\u017c podczas ostatnich grudniowych nalot\u00f3w 1944 roku dokonanych przez 15 Armi\u0119 Powietrzn\u0105 Stan\u00f3w Zjednoczonych zosta\u0142y unieruchomione i nie podj\u0119\u0142y ju\u017c produkcji.<\/p>

Dzie\u0142a zniszczenia dokonali sami Rosjanie wywo\u017c\u0105c po wojnie zdatne do u\u017cytku pozosta\u0142o\u015bci. Podczas demonta\u017cu zostawiaj\u0105c na \u015bcianach wiele napis\u00f3w, kt\u00f3re nieraz mo\u017cemy przypadkowo odkry\u0107.<\/p>

Wszystkie obozy jenieckie i obozy pracy przymusowej rozrzucone na naszym terenie, szczeg\u00f3lnie te przy zak\u0142adach by\u0142y opuszczone. Ich widok wg zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w by\u0142 przera\u017caj\u0105cy. W wielu budynkach znajdowano trupy wi\u0119\u017ani\u00f3w- m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci.<\/p>

W przylegaj\u0105cych lasach, na \u0142\u0105kach, polach i drogach mo\u017cna by\u0142o natkn\u0105\u0107 si\u0119 na cia\u0142a wi\u0119\u017ani\u00f3w zamordowanych podczas ewakuacji oboz\u00f3w w styczniu 1945r. Ze wszystkich pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w niezdolnych do marszu w obozach uratowa\u0142a si\u0119 tylko garstka, kt\u00f3ra ukry\u0142a si\u0119 w piwnicach, niejednokrotnie w\u015br\u00f3d cia\u0142 pomordowanych, i to ona przywita\u0142a \u017co\u0142nierzy radzieckich z wielk\u0105 ulg\u0105 i niedowierzaniem.<\/p>

Jak wspomina J\u00f3zef Dzieciuchowicz, chor\u0105\u017cy WP, b\u0119d\u0105cy po wojnie komendantem placu- dawnego obozu w S\u0142awi\u0119cicach (kt\u00f3ry by\u0142 przeznaczony do rozbi\u00f3rki na rzecz odbudowy miast i wsi w centralnej Polsce), przera\u017caj\u0105cym widokiem by\u0142o krematorium w obozie \u017cydowskim Judenlager z nienaruszonym piecem i wyposa\u017ceniem do spalania zw\u0142ok. Wstrz\u0105saj\u0105cym widokiem w jednym z rog\u00f3w budynku by\u0142y popio\u0142y i ko\u015bci z cia\u0142 ludzkich.<\/p>

Wiele os\u00f3b pracuj\u0105cych na kolei oraz w le\u015bnictwie znajdowa\u0142o pomordowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w w masowych grobach w okolicznych lasach, a polska komisja ekshumacyjna dzia\u0142aj\u0105ca od wiosny 1945 r. mia\u0142a ogromne zadanie do wykonania korzystaj\u0105c m.in. z zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w oraz by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w pozosta\u0142ych przy \u017cyciu.<\/p>

Do dzisiaj w\u0119druj\u0105c po okolicznych lasach mo\u017cemy natrafi\u0107 na ruiny by\u0142ych oboz\u00f3w. Drugo wojenne pozosta\u0142o\u015bci nieszcz\u0119\u015bcia, upokorzenia, b\u00f3lu, i pogardy \u201eRasy Pan\u00f3w\u201d wobec \u201epodludzi\u201d stoj\u0105 zaro\u015bni\u0119te, wr\u0119cz zamaskowane przez ro\u015blinno\u015b\u0107 le\u015bn\u0105.<\/p>

Niewiele dokument\u00f3w i materia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych tutejszych oboz\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 w archiwach i muzeach. Stowarzyszenie \u201eBLECHHAMMER \u2013 1944\u201d odnalaz\u0142o, zebra\u0142o i wystawi\u0142o mo\u017cliwie najwi\u0119ksz\u0105 ich ilo\u015b\u0107 w jednym miejscu. \u201eIzba Pami\u0119ci\u201d to r\u00f3wnie\u017c historia robotnik\u00f3w przymusowych, wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w wojennych. Historia, kt\u00f3ra nie powinna by\u0107 zapomniana. Jeszcze \u017cyj\u0105 w\u015br\u00f3d nas jej uczestnicy i \u015bwiadkowie, przestrzegaj\u0105c dzisiejsze pokolenia przed budz\u0105cymi si\u0119 demonami przesz\u0142o\u015bci.<\/p>

Autor: Waldemar Ociepski<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142 opisuje tragiczne losy wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w wojennych w obozach pracy przymusowej wok\u00f3\u0142 K\u0119dzierzyna, Blachowni i Zdzieszowic podczas II wojny \u015bwiatowej, gdzie byli zmuszani do pracy przy budowie zak\u0142ad\u00f3w produkuj\u0105cych paliwo syntetyczne. Ukazuje brutalne warunki \u017cycia, skutki alianckich nalot\u00f3w bombowych, oraz okrucie\u0144stwo ewakuacji oboz\u00f3w, ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 marszem \u015bmierci i masowymi morderstwami. Artyku\u0142 rzuca \u015bwiat\u0142o na nieludzkie traktowanie wi\u0119\u017ani\u00f3w w nazistowskich obozach pracy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1138,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-1133","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1133"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1142,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1133\/revisions\/1142"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1138"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blechhammer1944.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}